അധിനിവേശ പര്യടനങ്ങളുടെ അനന്തരഫലമായി അക്കാദമിക മേഖലകളിൽ രൂപപ്പെട്ട ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ ആധിപത്യം തന്നെയാണ് ഇന്നത്തെ ജ്ഞാന അപകോളനീകരണത്തിന്റെ പ്രധാന വെല്ലുവിളികളിലൊന്ന്. ലിബറൽ ചിന്തകൾക്കകത്തു മതകീയത പുലർത്തുന്ന മുസ് ലിമിനും സ്വതന്ത്രമായി ചിന്തിക്കാമെന്നും പക്ഷെ ഇസ്ലാമിക നിയമങ്ങൾക്കനുസ്യൂതമായ രീതിയാണ് അടിസ്ഥാനമാക്കേണ്ടതെന്ന് അമേരിക്കൻ ചിന്തകൻ ഹംസ യൂസുഫ് പ്രതികരിക്കുന്നതായി കാണം.
ഗന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സാമൂഹിക സങ്കൽപ്പങ്ങൾ എങ്ങനെ നിർമിക്കപ്പെടുന്നു എന്നു മനസ്സിലാക്കാൻ മത്സ്യമാർക്കറ്റിലെ ലേലരീതിയെക്കുറിച്ചു നടത്തിയ എന്റെ ഫീൽഡ് നിരീക്ഷണങ്ങൾ ഏറെ സഹായകമാകുമെന്ന് തോന്നുന്നു. പുലർച്ചെ കടപ്പുറത്തു നടക്കുന്ന മത്സ്യലേലത്തിൽ ഓരോ കൊട്ടയിലുമുള്ള മത്സ്യത്തിന്റെ വില നിർണയിക്കുന്നതിനായി അതിന്റെ ഭാരം, കാഴ്ച, പുതുമ, ഗുണനിലവാരം എന്നിവ പ്രധാനമായും പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ചെമ്മീൻ പഴകിയിരിക്കുന്നതായി തോന്നുകയും അതിന്റെ ഗന്ധം ഗുണനിലവാരത്തിലെ കുറവിന്റെ സൂചനയായി വിലയിരുത്തപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണത വാങ്ങാൻ വരുന്ന ജനങ്ങളുടെ ഇടയിലുണ്ട്.
ഷോഷാങ്ക് റിഡംപ്ഷനിലെ പ്രതീക്ഷയുടെ ലൈബ്രറിമുതൽ തുടങ്ങുന്നതാണ് ഈ കുറിപ്പിലെ ലൈബ്രറിയനായ എന്റെ ജയിൽ ലൈബ്രറി ചിന്തകൾ.
പോർച്ചുഗീസ് ആഗമനത്തിനുമുമ്പ്, അഥവാ പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ടുവെന്നു കരുതപ്പെടുന്ന 'പയ്യന്നൂർ പാട്ടോല' എന്ന പ്രാചീന മലയാള കാവ്യത്തിലും ചങ്ങാത്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യക്തമായ പരാമർശങ്ങൾ കാണാം.
പശ്ചിമാഫ്രിക്കയിലെ കാരവൻ പട്ടണങ്ങൾ കേവലം ഹജ്ജ് പുറപ്പെടൽ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നതിനപ്പുറം, മരുഭൂയാത്രകളിൽ തീർത്ഥാടകർക്ക് ആശ്വാസമേകിയ തനത് ഇസ്ലാമിക പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ പ്രതീകാത്മക കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു. മക്കയോട് സദൃശ്യമായ താദ്മക്കയും, കഅ്ബയുടെ അളവിൽ മുറ്റമുള്ള മസ്ജിദുകളാൽ ഹജ്ജ് പ്രചോദനം നൽകിയ തിംബുക്തുവും, കൈയെഴുത്തുപ്രതികളാൽ പേരുകേട്ട ചിൻഗ്വേറ്റിയും പശ്ചിമാഫ്രിക്കൻ മുസ്ലിംകളുടെ തീർത്ഥാടന ചരിത്രത്തെ എങ്ങനെ സ്വാധീനിച്ചുവെന്ന് അന്വേഷിക്കുകയാണ് ലേഖകൻ.
1920കളുടെ അവസാനം വരെ ഇറാന് സ്വന്തമായി റെയില്വേ ശൃംഖലകള് ഇല്ലായിരുന്നുവെങ്കിലും, പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ തന്നെ ഇറാനിയന് യാത്രക്കാര്ക്ക് രാജ്യത്തിന്റെ അതിര്ത്തികള് കടന്നാലുടന് തന്നെ സ്റ്റീംഷിപ്പ്-റെയില് ശൃംഖലകളില് പ്രവേശിക്കാമായിരുന്നു. കപ്പല് മാര്ഗ്ഗം മക്കയിലേക്കോ ട്രെയിന് വഴി മോസ്കോയിലേക്കോ യാത്ര ചെയ്യുന്നതിനേക്കാള് കൂടുതല് സമയം മൃഗപ്പുറത്ത് ഇറാന് മുറിച്ചുകടക്കാന് ഹിദായത്തിനും സംഘത്തിനും വേണ്ടിവന്നു.
ആവി വിപ്ലവത്തിന്റെ ഫലമായി യാത്രാസൗകര്യങ്ങൾ വർദ്ധിച്ചതോടെ ഹജ്ജ് തീർത്ഥാടനം ഒരു വലിയ വ്യാവസായിക ശൃംഖലയായി മാറുകയും, ലോകത്തിന്റെ വിവിധ കോണുകളിലുള്ള മുസ്ലിംകളെ പുതിയ തുറമുഖ നഗരങ്ങളുമായും റെയിൽവേ പാതകളുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരേസമയം സുഗമവും എന്നാൽ പകർച്ചവ്യാധികൾ കാരണം ദുഷ്കരവുമായിത്തീർന്ന ഈ ആധുനിക യാത്രകൾ, കപ്പലുകളിലും തുറമുഖങ്ങളിലും രൂപപ്പെട്ട ബഹുസ്വരമായ ചെറുലോകങ്ങളിലൂടെ വൈവിധ്യമാർന്ന ജനവിഭാഗങ്ങൾ പരസ്പരം സംവദിക്കുന്ന ഒരു വലിയ ആഗോള സാമൂഹിക അനുഭവമായി എങ്ങനെയാണ് ഹജ്ജിനെ പുനക്രമീകരിച്ചതെന്ന് വ്യക്തമാക്കുകയാണ് ലേഖനം.
ഹജ്ജ് തീർത്ഥാടനം കേവലമൊരു വ്യക്തിഗത പുണ്യയാത്ര എന്നതിനപ്പുറം, സൂഫി കൂട്ടായ്മകളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിലും വിഭിന്ന ജനവിഭാഗങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിലും നിർണ്ണായകമായ ഒരു സാമൂഹിക പ്രക്രിയയായി വർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. യാത്രയിലും കൂട്ടായ്മകളിലും പാലിക്കേണ്ട സവിശേഷമായ മര്യാദകളിലൂടെയും, മഖാമുകൾ സന്ദർശിക്കുന്ന സിയാറത്ത് പോലുള്ള അനുഷ്ഠാനങ്ങളിലൂടെയും തസവ്വുഫിൽ ഹജ്ജ് ഒരു ഉദാത്തമായ കൂട്ടായ അനുഭവമായി എങ്ങനെയാണ് രൂപാന്തരപ്പെടുന്നതെന്നും സൂഫികൾക്കിടയിലുള്ള ഹജ്ജിന്റെ സാമൂഹികത എങ്ങനെയാണ് വളർന്നതെന്നും പരിചയപ്പെടുത്തുകയാണ് ലേഖനം.
"പ്രതീക്ഷകൾ അകന്നു പോകാനിരുന്ന ഒരു സമൂഹ വൃന്ദത്തിനകത്ത് പ്രതീക്ഷയുടെ അനന്തമായ പർവങ്ങളെ കുടിയിരുത്തിയെന്നതാണ് ഖസ്സാം നിർവഹിച്ച ഏറ്റവും വലിയ, സമാനതകളില്ലാത്ത ദൗത്യം."
"കലീല വ ദിംന പ്രചാരം നേടിയ ലാന്ഡ്സ്കേപ്പിനെക്കുറിച്ച് പരിശോധന നടത്തുമ്പോള്, ബൈബിളിന് മാത്രമേ അത്രയും കൂടുതല് പ്രചാരണം ലഭിച്ചിട്ടുള്ളൂ എന്ന് എഡ്ജര്ടണ് പറഞ്ഞത് വ്യര്ഥമല്ലെന്ന് മനസ്സിലാകും.